Greinar

Sigurður Guðmundsson

portrait sigurdur.r

Undanfarið hefur verið umræða á Alþingi um starfskröfur áfengisráðgjafa. Þetta starfsheiti hefur verið til í um 25 ár og enn þann dag í dag hafa ekki skapast neinar reglur eða lög um hvaða menntun eða siðareglur þurfi að uppfylla til að meðhöndla alkóhólista eða aðstandendur þeirra. Í raun getur því hver sem er kallað sig áfengisráðgjafa, burtséð frá menntun, bakgrunni eða öðru.

Í sjö ár hefur Félag áfengisráðgjafa, FÁR, staðið fyrir ráðstefnu í nafni félagsins. Í ár verður ráðstefnan haldin í Skógaskóla þann 5.-7. maí. Tilgangur þess að halda ráðstefnu fyrir fólk sem vinnur með alkóhólista er fjölþættur. Endurmenntun er mikilvæg fyrir alla meðferðaraðila. Menntun víkkar sjóndeildarhringinn og er kjörin leið til að hindra kulnun. Þekking og siðareglur eru kjölfestan í fagmennsku og eru því námstefnur kjörin leið til að auka hvorutveggja.

Í lögum FÁR kemur meðal annars fram að tilgangur félagsins sé að efla samvinnu og samstarf félagsmanna, bæta hag þeirra og hvetja til aukinnar menntunnar í starfi. FÁR vinnur líka að því að fá lögverndun á heitinu áfengisráðgjafi og hefur undanfarið átt farsælt starf með systursamtökum í Bandaríkjunum sem kallast NAADAC. Nú er svo komið að FÁR hefur fengið sæti í réttindaráði NAADAC fyrst allra erlendra þjóða og er það mikill heiður og viðurkenning á því starfi sem félagið vinnur.

Mikilvægi þess að starfa í fagfélagi eins og FÁR snýst þó ekki síst um sjúklingana sem félagsmenn meðhöndla. Þess vegna hefur FÁR lagt mjög mikla áherslu á siðareglur í lögum sínum. Siðareglur stuðla að miklu leyti að fagmennsku. Að sjúklingurinn fái þá þjónustu sem honum ber. Þannig vernda siðareglurnar bæði ráðgjafann og sjúklinginn.


Á ráðstefnum undanfarinna ára hefur félagið haldið siðareglunum á lofti og gert þær að umtalsefni á nánast öllum ráðstefnum. Sífellt fleiri aðilar hafa komið að ráðstefnunni og þannig aukið samstarf og þekkingu innan stéttanna sem fást við sama sjúklingahópinn. Á meðal þeirra sem hafa mætt á ráðstefnur FÁR eru: starfsmenn áfangahúsa, áfengisráðgjafar hjá SÁÁ og LSH, Sálfræðingar, Læknar, starfsmenn Regnbogabarna, starfsmenn Barnaverndarstofu, hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar og svo mætti lengi telja.

Það sem fer fram á ráðstefnum FÁR er margþætt. Fyrirlestrar eru þó uppistaðan. Fyrirlestrarnir eru um margvísleg málefni sem snúa þó flestir að meðferð alkóhólista/fíkla, siðareglum og vinnu þeirra sem flytja fyrirlesturinn. Einnig hefur verið vinsælt að hafa umræðuhópa um ákveðin atvik eða klípur sem meðferðaraðilar geta lent í. Þessar klípusögur eru oft tilefni mikilla og heitra umræðna. Þar að auki er mikilvægt starf sem felst í því að spjalla saman og fræðast óformlega um vinnuna og vinnufélagana. Kvöldvökur eru því ekki síður mikilvægar og nauðsynlegar til að brjóta ísinn og kynnast þeim sem eru að vinna að sömu málum.

Ráðstefna FÁR á við flesta þá sem starfa að málum alkóhólista eða aðstandenda þeirra og hægt er að hafa samband og fá upplýsingar um ráðstefnuna á heimasíðu FÁR www.far.is

Neysla áfengis í félagslegum tilgangi er viðurkennd og sjálfsögð athöfn í okkar samfélagi. Það telst sjálfsagt og eðlilegt að gleðjast í góðra vina hópi með vín í hönd og ekkert við þau viðhorf að athuga. Læknisfræðin viðurkennir hófdrykkju sem eðlilegt fyrirbæri og hefur þess vegna skilgreint hófdrykkjumörk eftirfarandi hátt: Karlar (20-65 ára): Tveir drykkir eða minna á dag að jafnaði. Aldrei meira en fimm drykkir í hvert sinn. Samanlagt fjórtán drykkir á viku eða minna. Konur (og karlar eldri en 65 ára): Einn drykkur eða minna á dag að jafnaði. Aldrei meira en fjórir drykkir í senn. Samanlagt minna en sjö drykkir á viku. Þegar talað um drykk í þessari skilgreiningu þá er einn drykkur, vínskammtur sem inniheldur um 12 g af hreinu áfengi. Slíkur skammtur svarar til u.þ.b. eins barskammts (sjúss) sem eru 30 ml af brenndu víni, um 150 ml af léttu víni eða um 400 ml af bjór. Ofangreind mörk hófdrykkju geta verið of há fyrir aldrað fólk eða þá sem eru með vissa sjúkdóma. Ef fólk er í vafa um hver mörk þess eru, ætti það að ráðfæra sig við lækninn sinn. Börn yngri en 18 ára eiga ekki að nota áfengi!

Nýlega birti hagstofan tölur yfir sölu áfengis á síðasta ári. Þar kemur í ljós að áfengissala á Íslandi hefur verið að aukast árum saman. Á sama tíma er heldur að draga úr drykkju hjá nágrannaþjóðum okkar. Áfengisneysla á hvern íbúa 15 ára og eldri hefur aukist úr 4,33 alkóhóllítrum árið 1980 í 6,71 alkóhóllítra árið 2004. Þessi áfengissala svarar til þess að hvert einasta mannsbarn 15 ára og eldra á Íslandi drekki 447 drykki á ári eða 8,6 drykki á viku. Sér þá hver heilvita maður að neyslan er meiri en sem svarar til hófdrykkjumarka kvenna. Einfaldir útreikningar sýna líka að innan fimm ára verður heildarsala áfengis á Íslandi orðin svo mikil að hún verður komin yfir læknisfræðileg hófdrykkjumörk hvers einasta lifandi Íslendings fimmtán ára og eldri. Ekki er þá horft til þess að í þessum mælingum eru þrír árgangar barna sem alls ekki ættu að drekka áfengi og 5 árgangar sem hafa ekki lögum samkvæmt leyfi til að drekka áfengi.

Áhugavert er að velta fyrir sér hvað veldur þessari þróun sem vissulega er ógnvænleg, því sá sem drekkur að jafnaði meira en hófdrykkjumörk segja til um, stefnir heilsu sinni á einn og annan hátt í voða. Kannski á stefnuleysi stjórnvalda einhvern þátt í þessari þróun. Jóhannes Kári Kristinsson læknir og doktor í faraldsfræði er ekki í vafa um það en hann segir í Morgunblaðinu þann 18.apríl: “Ríkisstjórn okkar hefur mjög óljósa stefnu í forvarnamálum. Á sama tíma og norrænir félags- og heilbrigðismálaráðherrar lýsa áhyggjum sínum yfir mikilli og vaxandi áfengisneyslu á öllum Norðurlöndunum koma einstakir íslenskir alþingismenn fram og vilja með öllum ráðum auka hana. Hinar alvarlegu atlögur eru tvíþættar.”


Atlögur alþingismanna til aukinnar áfengisdrykkju sem Jóhannes nefnir svo, felast í frumvörpum til laga um að lækka áfengiskaupaaldur og frumvarpi til laga um að færa sölu áfengis inn í matvöruverslanir. Það er auðvitað skiljanlegt að Jóhanna Sigurðardóttir og félagar hennar vilji slá sig til riddara í augum ungmenna sem eru orðin 18 ára en mega ekki kaupa áfengi lögum samkvæmt. Þessi hópur má kjósa og sjálfsagt að þingmenn sem eiga allt sitt undir vinsældum geri eitthvað sem líklegt er til vinsælda.

Það þarf hins vegar að vera þingmönnum ljóst þegar þeir greiða atkvæði um þessi frumvörp hvaða afleiðingar samþykki þeirra hefur. Það mætti t.d. ferja í hjólböruvís, inn á Alþingi, þær rannsóknir allstaðar að úr heiminum sem staðfesta að auknu aðgengi að áfengi fylgir aukin neysla þess. Aukinni neyslu áfengis fylgir aukinn heilsufarsvandi. Auknum heilsufarsvanda fylgir aukinn kostnaður. Fyrir þá sem meta árangur sinn í pólitík í hagfræðilegum niðurstöðutölum hlýtur þetta að vera umhugsunarefni.

Í könnun Lýðheilsustofnunar frá 2004 kemur fram að ungt fólk drekkur mikið af bjór í hvert sinn sem það neytir áfengis. Ungir menn drekka að meðaltali 1,8 lítra af bjór eða 5-6 venjulega bjóra í hvert sinn og ungar konur 1,3 lítra. Samkvæmt könnuninni hefur mesta aukningin í hreinum vínanda orðið meðal ungs fólks á aldrinum 18-34 ára, þá sérstaklega ungra kvenna, sem hafa aukið áfengisneyslu um 28% frá árinu 2001. Sambærileg aukning hjá ungum körlum er 22% í hreinum vínanda. En í öðru fyrrgreindu frumvarpinu er einmitt verið að leyfa sölu neyslu léttvína og bjórs til þessa aldurshópa. Því hlýt ég að kalla eftir viðbrögðum frá þingmönnum og óska eftir útskýringum á þessum frumvörpum og á hvaða forsendum þingmenn ætla að samþykkja þau.

Félag áfengisráðgjafa, FÁR, sendi nýlega frá sér ályktun þar sem kallað er eftir stefnumótun í málefnum sem varða aukna drykkju barna og ungmenna. Þar kemur fram að verði frumvörpin að lögum mun það verða til þess að heildarneysla áfengis og drykkja barna og ungmenna mun aukast verulega í landinu.